دربارهٔ سیما یاری

سیما یاری و نجف دریابندری
سیما یاری و نجف دریابندری

سیما یاری از نوپردازان صاحب سبک معاصر در عرصهٔ شعر و ادبیات فارسی است. نخستین مجموعه‌های شعر او به ترتیب «آفتاب مهتاب» در سال ۱۳۷۷، «کلاغ پَر» در سال ۱۳۷۹، «صدف و قهوه» در سال ۱۳۸۲ و منظومهٔ «کلید» در سال ۱۳۸۴ به چاپ رسیده‌اند.

چاپ اول مجموعهٔ «شبانه» توسط انتشارات امین دژ، چاپ چهارم مجموعهٔ «صدف و قهوه» در دو جلد و یک جلد داستان‌های کوتاه شاعر («قبل از واقعه») توسط انتشارات مس به چاپ رسیده و در دسترس علاقه‌مندان است. مجموعهٔ اشعار ترجمه‌شدهٔ شاعر («سعادت»، به ترجمهٔ نجف دریابندری) به دو زبان فارسی و انگلیسی نیز توسط انتشارات مس منتشر شده است.

مجموعه‌های «سال عسل»، «جدایی» و «دستِ آخر» (در چهار جلد) نیز آمادهٔ چاپ است.

همهٔ اشعار تازهٔ سیما — مجموعه‌های «شبانه» (۱۳۸۶)، «چشمک» (۱۳۸۷)، «سال زنبق» (۱۳۸۸)، «گندمزار» (۱۳۸۹)، «روزنه» (۱۳۹۰)، «سرسبز» (۱۳۹۱)، «همهٔ گل‌های سرخ» (۱۳۹۲–۱۳۹۳)، «مانی» (۱۳۹۴–۱۳۹۷)، «ساحل شنی» (۱۳۹۷) و «زن» (۱۳۹۸) — و همچنین دو کتاب «آفتاب مهتاب» و «کلاغ پر»، به طور کامل در این وب‌سایت در دسترس شماست.

شعرهای سادهٔ سیما …

مهم‌ترین ویژگی شعرهای سیما یاری سادگی آن‌هاست. اما مفهوم سادگی، خود مقولهٔ بسیار پیچیده‌ای است. اگرچه بسیاری از شاعران معاصر این سادگی را هدف خود قرار داده‌اند، اما کمتر اثری از میان کارهای آن‌ها به عنوان نمونه‌ای موفق به یاد مانده است. مرز میان سادگی و ابتذال (به معنی تکراری بودن و توضیح واضحات) آن‌قدر باریک است که شاعر یا نویسنده با کوچک‌ترین لغزشی تلاش‌هایش بی‌ثمر می‌ماند. در آثار سیما یاری ما شاهد چنین خطایی نیستیم. به گفتهٔ صاحب‌نظران، نگاه دقیق این شاعر هرچند روزمره‌ترین و عمومی‌ترین حوادث قابل دسترس همهٔ آدمیان را می‌بیند، اما در نحوهٔ بیان و گزینش این صحنه‌ها چنان تیزبینی به کار می‌برد که در کمتر اثر ادبی تا به امروز دیده شده است. مثلاً در شعر بسیار کوتاه «سعادت» دو واژهٔ ابلیس و خیانت این بار معنایی تازه را هوشمندانه بر دوش می‌کشند.

سعادت

حتی بعد از مرگ
من
اینجا خوشبخت خواهم بود.
اینجا که ما
به ابلیس
خیانت کردیم
و به یکدیگر عشق ورزیدیم.

هرچند این شاعر در هر چهار مجموعهٔ چاپ‌شدهٔ شعرهایش از به کار بردن صنایع لفظی سنتی در شعر اجتناب می‌کند، اما با درک دستاوردهای جنبش شعر مدرن فارسی، سعی در گسترش این دستاوردها دارد. در مجموع، سیما یاری را می‌توان شاعر امپرسیون نامید. اما تصویر لحظه‌های روزمرهٔ او، گویی، بی‌نهایت را در خود نهفته دارد.

حضور انسان واقعیت فعالی است که در این آثار جلوه‌گر می‌شود؛ به عنوان موجودی که تأثیر می‌گذارد و تأثیر می‌پذیرد و بنا به این ارتباط است که تعریف می‌شود و هستی می‌یابد. یکی از مهم‌ترین آثار این شاعر منظومهٔ «بینایی» در کتاب «کلید» است که بررسی آن به فرصتی دیگر موکول می‌شود.

سیما یاری علی‌رغم جسارت در مضامین بدیع، در عرصهٔ زبان حرکتی محتاطانه (محافظه‌کارانه) دارد. زبان در این آثار وسیلهٔ ارتباط بین مؤلف و جامعه تلقی شده است و به این دلیل است که از دخل و تصرف‌های خودسرانه در زبان این شاعر اثری دیده نمی‌شود.

در این آشفته‌بازار انواع تجربه‌های بی‌ثمر، پروراندن زبان سادهٔ شعری و پافشاری بر آن، کار آسانی نیست. اما باید اذعان کرد که این شاعر به‌خوبی از عهدهٔ این مهم برآمده است. نگاهی حتی گذرا بر شعرهای سیما یاری، او را به عنوان صدایی تازه و مستقل در شعر فارسی نشان می‌دهد. این حضور دلنشین بر علاقه‌مندان شعر امروز فارسی مبارک باد.

— نجف دریابندری

یادداشت دست‌نویس نجف دریابندری

یادداشتی بر داستان‌های کوتاه «قبل از واقعه»

جایی از قول ازرا پاوند نقل کردم که «نوشتهٔ خوب خبری است که خبر می‌ماند.» از این لحاظ می‌توان «قبل از واقعه» را نوشتهٔ خوب دانست. این کتاب شامل هفده داستان کوتاه است. نویسنده در تمام این داستان‌ها ماجرای نسلی را روایت می‌کند که در کوران یک دگرگونی اساسی به اصطلاح «آبدیده» می‌شود یا ناخواسته در مسیر آبدیدگی هولناکی می‌افتد. روایت‌ها به گونه‌ای است که بی‌تردید خوشایند همه کس نمی‌توانند بود؛ ما دریافت این نکته را به خوانندگان احتمالی اثر واگذار می‌کنیم. اما چیزی که در این میان قابل توجه است نثر روایت‌هاست که به گمان بنده می‌تواند مورد پسند همگان قرار گیرد، زیرا که توانسته است رنگ و بو و صدا و هوا و خواهش‌های عام انسانی را به خواننده منتقل کند. جایی در داستان «زایمان…» وقتی که شخصیت اصلی یا راوی از حضیض ناامیدی به ناگاه روشنای جهان دیگری را در خود می‌یابد، تغییر احوال او چنان به دقت و با ظرافت بیان می‌شود که انسان را به تحسین وا می‌دارد.

در نثر این داستان‌ها از شلنگ‌تخته انداختن‌های زبانی اثری نیست. نویسنده امر نوشتن را چنان مهم تلقی می‌کند که هرگز کلمات را تنها به قصد نوشتن و یا با توسل به شگردهای نچسب مد روز حرام نمی‌کند. روایت‌های یاری می‌کوشند آدم‌های واقعی یک نسل «از خود گذشته» و عاشق خلق را در یک دورهٔ واقعی از تاریخ ما نشان دهند. اگر از بنده بپرسید وظیفهٔ نثر چیست؟ عرض می‌کنم به گمانم دو چیز است: یکی دلالت معنی است و دیگری ایجاد تأثیر. به این معنی نثر یاری به وظیفهٔ طبیعی خود عمل کرده است. دقت و روشنی معانی کلمات و عمق حساب‌شدهٔ آن‌ها و اهمیت مضمون نوشته‌ها اموری بودند که مد نظر نویسنده قرار داشته‌اند. زبان روایت‌ها «فاخر» نیست و برای بیان مقصود به همان زبانی متوسل شده است که آدم‌های طبیعی، یعنی همهٔ ما — ظاهراً — با آن حرف می‌زنیم و با هم ارتباط برقرار می‌کنیم، بی آن که به نچسبی زبان لودگی دچار شود. کلمات این داستان‌ها هیچ‌یک از معنی خالی نیستند بلکه پرتحرک و فعال‌اند. به عبارت دیگر می‌توان گفت یاری پرده‌ای از تاریخ معاصر ما را کنار می‌زند و خواننده را با خود به شرکت در یک واقعهٔ مهم می‌برد. «قبل از واقعه» اثر نویسندهٔ معاصر سیما یاری کتابی است جذاب و خواندنی.

— ن. د.، ۲۳/۷/۱۳۸۶

آنچه منتقدان دربارهٔ سیما یاری می‌گویند

مهارتِ سیما یاری در خلق دنیایی است که در آن انسان‌ها در پی رقابت و اثبات برتری بر یکدیگر نیستند، دنیایی که در آن حتی اشیاء نیز در روابطی انسانی و عاشقانه جان می‌برند. (۱۳۸۲)

دکتر عاطفهٔ اولیاییاستاد ادبیات فارسی

سیما یاری آهنگ و توازن شعرهایش را حفظ می‌کند. نگاه دقیقی دارد و با آن که زمینهٔ معنایی بسیاری از شعرهای او مسائل عادی زندگی است، توانسته است به زبانی ساده و رسا و مناسب با زمینه‌های معنایی شعرش دست پیدا کند.

شعرهای سیما یاری مجموعه‌ای است بسیار متنوع از وصف جلوه‌های مختلف زندگی که با بیانی قابل توجه و با دقت و ریزبینی به تصویر کشیده شده است، جلوه‌هایی از زندگی عادی و اشیاء و امور آن که پیش از این به ندرت در قلمرو شعر حضور پیدا کرده‌اند.

این آثار از حضور شاعر جسوری با دید و زبان مستقل در عرصهٔ شاعری خبر می‌دهند.

دکتر تقی پورنامداریانمنتقد، پژوهشگر و استاد ادبیات فارسی دانشگاه تهران — منبع: مجلهٔ زنان، شمارهٔ ۷۷

خانم یاری، به صفحهٔ شما سری زدم. آرامش خاصی در صدای گوینده، نوای موسیقی، و آوای واژه‌ها وجود دارد اما از سوی دیگر معنی واژه‌ها و پیام آن‌ها شور دیگری در خواننده (یا شنونده) برپا می‌کند. به عبارتی دیگر کارهای شما در آنِ واحد یک سادگی دلپذیر و یک پیچیدگی هشداردهنده را ادغام می‌کنند و این تا آنجایی که من می‌دانم یک ویژگی کم‌نظیر است.

کامران تلطفKamran Talattof, Professor, Dept. of Near Eastern Studies, The University of Arizona

Ms Yari is an accomplished Iranian poet with many publications. Her poetry is a testimony to the perseverance of human spirit under the most unfavorable circumstances. It is the voice of a courageous poet who, despite the male dominated nature of the society in which she lives, refuses to be silenced. Ms Yari belongs to the rich tradition of Iranian feminine poetry whose other prominent participants are Parvin Etessami and Forough Farokhzad. Even though her poems are connected to and reflect the life-world of the contemporary Iranian society, they convey a kind of universal femininity to which anyone can relate, regardless of cultural and gender differences.

Shahrokh Haghighi, Ph.D.Philosophy Department, Cal. State University Long Beach

…Kilid (“The Key”) by Sima Yari was the most successful example of a poetry book by a woman. Like many other recent publications, this slim volume was accompanied by a compact disc with the author…

Britannica Book of the Year 2006Persian Literature